Tòa án nên nhân danh công lý hay nhân danh nhà nước!?

Mai Văn Thắng

Khoa Luật, ĐHQGHN

Trong số các nhánh quyền lực nhà nước, có lẽ tôi có ấn tượng nhất với tư pháp bởi tư pháp, về mặt sứ mệnh, luôn được coi là tấm bình phong, là cái khiên bảo vệ con người, lẽ phải, sự thật, sự công bằng và công lý xã hội.

 Nhiều người cho rằng, lập pháp nghĩa là ban hành pháp luật, hành pháp là thi hành luật pháp còn tư pháp là bảo vệ pháp luật, giải quyết các tranh chấp, xử lý vi phạm, bảo vệ trật tự hiến định. 

Hiểu như thế có lẽ chưa được tròn nghĩa cho lắm, bởi nếu chỉ nói là bảo vệ pháp luật thì rất dễ bị lợi dụng. Rất rắc rối nếu luật pháp không phải là hiện thân của công bằng và ý nguyện xã hội mà là hiện thân của lợi ích nhóm, của những kẻ “bề trên” trong xã hội mà điều này rất dễ xảy ra khi có sự ủy quyền nhưng việc giám sát những người được ủy quyền không hiệu quả. Lúc này tư pháp lại là cái khiên bảo vệ những kẻ đó, là kẻ thù của nhân dân và dù bảo vệ được trật tự hiến định nhưng lại đi ngược lại với lẽ công bằng.

Mô hình phân quyền ở Liên bang Nga

Mai Văn Thắng

Khoa Luật, ĐHQGHN

Nguồn: Tạp chí NCLP số 13 và 14/2012

DẪN NHẬP

Khi tìm hiểu và phân tích mô hình tổ chức quyền lực ở Liên bang Nga tác giả xuất phát từ thiển ý, quyền lực trong một nhà nước dân chủ chỉ có một và duy nhất, quyền lực ấy thống nhất ở quyền lực của nhân dân. Thống nhất ở đây là thống nhất ở nguồn gốc quyền lực, còn trong vận hành quyền lực ấy phải được phân chia theo những mô hình nhất định để đảm bảo thực thi dân chủ và phát triển đất nước. Chính vì vậy, sẽ không có "tam quyền phân lập" hay "tứ quyền phân lập"(TG)... mà chỉ có một thứ quyền lực và thứ quyền lực ấy được phân chia theo các cơ chế khác nhau để quản trị tốt hơn, cũng như thỏa mãn tốt hơn nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân. Trên cơ sở đó, tác giả cho rằng ở Nga đang tồn tại mô hình "phân quyền" chứ không phải "tam quyền phân lập" hay "tập quyền". Trong bài này tác giả sẽ làm rõ một số vấn đề: quyền lực được phân chia như thế nào và thực tế vận hành ra sao?

 "Phân quyền", trong tiếng Nga được viết "Разделение власти". Nội hàm của khái niệm này cho đến nay vẫn chưa có sự thống nhất.[2] Trong bài viết này, khái niệm phân quyền sẽ được hiểu trong lĩnh vực phân chia quyền lực nhà nước ở Liên bang Nga và theo quan điểm của tác giả, để có được cái nhìn toàn diện nhất, phân quyền cần được xem xét trên các phương diện sau:

+ phân quyền ngang - cơ chế phân chia quyền lực giữa các thiết chế quyền lực ở trên cùng một mức độ - phân quyền ngang hàng (giữa các thiết chế quyền lực ở trung ương);

+ phân quyền dọc - cơ chế phân chia quyền lực giữa trung ương và địa phương;

+ phân quyền đặc biệt (lưu quyền) - quyền lực mà nhân dân sử dụng bằng các hình thức khác nhau nhằm thực thi trực tiếp, giám sát và chế ước sự tùy tiện của cơ quan nhà nước khi các cơ quan nhà nước sử dụng phần quyền lực đã được phân chia.

Đảm bảo sự độc lập tư pháp ở Liên bang Nga và một số gợi ý cho công cuộccải cách tư pháp ở Việt Nam hiện nay

Mai Văn Thắng

Khoa Luật, ĐHQGHN

Nguồn: Tạp chí NCLP số 6 tháng 3 năm 2014

Tư pháp độc lập là điều kiện và cũng là đặc trưng cơ bản, phổ quát của nhà nước pháp quyền (NNPQ). Vì vậy, để xây dựng thành công NNPQ không thể không thiết lập những đảm bảo vững chắc cho một nền tư pháp độc lập. Nghị quyết số 49/NQ-TW ban hành năm 2005[2] đã khẳng định mục tiêu đúng đắn của Đảng xây dựng nền tư pháp độc lập trong NNPQ xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân.

Để đảm bảo nền tư pháp độc lập, thì sự độc lập của tòa án với các cơ quan lập pháp, hành pháp, với hệ thống chính trị và chính quyền các cấp là điều kiện cần thiết. Tuy nhiên, để có nền tư pháp độc lập thật sự, trên hết và trước hết phải có những thẩm phán độc lập, bởi thẩm phán, chứ không phải tòa án, mới là người nắm giữ quyền tư pháp, nhân danh quyền lực và công lý để đưa ra phán quyết bảo vệ lẽ phải, sự thượng tôn của pháp luật, công bằng, trật tự xã hội.

Bàn về pháp luật quốc gia và pháp luật quốc tế

 Mai Văn Thắng

Khoa Luật, ĐHQGHN

Mối quan hệ giữa pháp luật quốc gia và pháp luật quốc tế luôn là đề tài nhận được sự quan tâm lớn của luật học, bởi nó có ý nghĩa không chỉ đối với khoa học pháp lý mà còn đối với thực tiễn áp dụng pháp luật

Trước hết, khi bàn về mối quan hệ giữa pháp luật quốc gia và pháp luật quốc tế cho đến nay về cơ bản có hai thuyết: thuyết Nhị nguyên luận (Dualism) và thuyết Nhất nguyên luận (Monism).

Thuyết Nhị nguyên luận cho rằng pháp luật quốc tế và pháp luật quốc gia là hai hệ thống hoàn toàn riêng biệt, bởi chúng có chủ thể khác nhau, phạm vi điều chỉnh khác nhau.[1]

Pháp luật nội dung và pháp luật thủ tục

Mai Văn Thắng

Khoa Luật, ĐHQGHN

Cách đây ít ngày, khi hỏi sinh viên về pháp luật thủ tục và pháp luật nội dung thì có nhiều bạn không biết, vì vậy nay tôi xin viết đôi chút về vấn đề này để các bạn sinh viên đọc và hiểu hơn về pháp luật thủ tục và pháp luật nội dung để làm cơ sở cho việc học tập và nghiên cứu tiếp theo. Trân trọng!

Khi bàn về hệ thống pháp luật trong khoa học pháp lý còn biết đến sự phân chia pháp luật ra thành pháp luật nội dung (substantive law) và pháp luật thủ tục (procedural law).[1] Việc phân chia này trên thực tế không có ý nghĩa về mặt pháp lý, nhưng có ý nghĩa rất lớn trong khoa học pháp lý cũng như thực tiễn.  

Thơ và Đời

YÊU VÀ GHÉT

Sao yêu thế cái nghề sư phạm

       nghề của thanh cao và trí tuệ con người

Sao yêu lắm cái nghề sư phạm

nghề của sẻ chia và hạnh phúc ai ơi!

"Sao ghét thế" cũng cái nghề sư phạm

nghề lao tâm, khổ tứ với đời

Rồi vô số những yêu cầu, phẩm chất

Nhưng cho ta chỉ cơm cháo cầm hơi.

Đã yêu rồi thì chấp nhận mà thôi

Dù thấy tủi vì người đời đâu biết

Nhưng vẫn nguyện cùng tình yêu tha thiết

Đi bên nhau cho trọn nghĩa với đời...!

                                   MVT, 20/11/2013